ميرزا حسن حسينى فسايى
26
فارسنامه ناصرى ( فارسى )
در بيرون ، درب فساى شيراز واقع است كه 13 قطعه بوده و بسط كل آن 197 و 9 قفيز از جمله 239 پيمان و 2 قفيز و 4 دانگ قفيز است . « 1 » ميرزا حسن سرپرستى املاك وقفى ديگر موقوفه منصوريه را كه بوسيله امير صدر الدين محمد دشتكى شيرازى وقف شده بود منجمله قريه قصر كرم ( كوشك قاضى ) فسا را بر عهده گرفت و نظم و نسقى شايسته به موقوفات مذكور داد . « 2 » ميرزا حسن علاوه بر حاجى شيخ حسين ناظم الشريعه و مشير الملك با ملا محمد نيريزى و ميرزا على ( ر ك اعيان محله بازار مرغ در گفتار دوم همين كتاب ) نيز بر سر موقوفات مدرسه منصوريه اقامه دعوى مىكند و بالاخره كار به صدور حكم ديوانخانه عدليه منتهى مىشود ( در ماه صفر 1314 ) كه متن آن حكم در پايان گفتار دوم فارسنامه ناصرى مندرج است و به موجب آن : اولا تمام قريه سهلآباد را مجرد به عنوان وقفيت و توليت به تصرف ميرزا حسن درمىآيد ، ثانيا وجه اجاره نصف سهلآباد از سنه سيچقانئيل 1293 الى سنه ئيلانئيل 1311 از تركه مرحوم معدل دوم دريافت و به ميرزا حسن ، پرداخت مىشود . همچنين بر حسب فرمانها و احكام ديوان عدليه ، قراء سهلآباد و قصر كرم و سختويه رسما از موقوفات مدرسه منصوريه شيراز محسوب مىگردد و توليت آن بر عهده حاج ميرزا حسن فسائى قرار مىگيرد . در كتاب وقايع اتفاقيه گزارش جالبى مندرج است از اعتراض طلاب مدرسه منصوريه شيراز به ميرزا حسن در مورد مشاهره طلاب « 3 » . مظلوميت ميرزا حسن و مبارزات پيروزمندانه وى در استرداد املاك وقفى سبب مىشود كه فارسنامه ناصرى جهتى ضد ستم داشته باشد و پيوسته از ضعفا و مظلومان و محرومان حمايت كند و همهجا با باجگيريها ، مالياتهاى ناحق ، بيعدالتى و سهلانگاريهاى اجتماعى شديدا مخالفت ورزد . ( ر ك انديشههاى اجتماعى ميرزا حسن در همين مقدمه ) سفرهاى حاج ميرزا حسن فسائى : حاج ميرزا حسن فسائى ، يكى از پرسفرترين نويسندگان ايران است . او صرفنظر از مسافرتهائى كه براى كسب علم ، زيارت ، مداوا و تفرج انجام داده است به سفرهاى خستگىآور و طولانى به اقصا نقاط فارس پرداخته و حاصل اين مسافرتها را در نقشه فارس و فارسنامه ناصرى منعكس ساخته است . اهم سفرهاى او كه در فارسنامه ناصرى بدانها اشاره رفته است به شرح زير مىباشد : در سال 1275 ، به همراه عبد الباقى ميرزا والى لارستان به بندر نابند رفت و در آنجا ناظر فروش صدف به انگليسيان و حمل صدف به اروپا بود . در سال 1277 ، در بوشهر بود و از وصفى كه درباره مهماننوازى حاجى عبد النبى تاجر بوشهرى ( متوفى به سال 1299 ) دارد معلوم مىشود كه مهمان وى بوده است . مدتى در اصفهان بود و معلومات خود را كاملتر مىكرد .
--> ( 1 ) . ص 244 ، ثبت وقفنامههاى فارس . ( 2 ) . فارسنامه ناصرى ، گفتار اول ، محله سردزك و بلوك فسا ، از گفتار دوم همين كتاب . ( 3 ) . وقايع اتفاقيه ، به اهتمام سعيدى سيرجانى ، ص 532 .